Cơn cuồng phong xét xử người sói ở châu Âu thời cận đại

Hàng trăm năm trước khi các phiên tòa săn phù thủy Salem diễn ra tại Bắc Mỹ, hàng loạt phiên tòa xét xử người sói đã bùng phát khắp châu Âu từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 17. Truyền thuyết về những kẻ hóa thú vốn hiện diện từ thời cổ đại và thời Trung Cổ, nhưng cuộc khủng hoảng tôn giáo và pháp lý cận đại đã biến những câu chuyện dân gian thành hàng loạt bản án tử hình tàn khốc. Người bị quy kết không chỉ đối mặt với ngọn lửa thiêu, mà nhiều người trong số họ còn chủ động thú nhận những chi tiết kỳ quái trước tòa dưới nhiều áp lực khác nhau. [1]

Từ huyền thoại dân gian đến các cuộc săn lùng tử hình

Niềm tin vào khả năng biến hình của con người đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử nhân loại, như chi tiết ghi nhận trong Sử thi Gilgamesh vào khoảng năm 2100 TCN về một người tình bị biến thành sói. Đến thời Trung Cổ, người sói trong các câu chuyện dân gian thường được nhìn nhận như những nạn nhân đáng thương chịu lời nguyền vô vọng chứ không phải kẻ chủ động gieo rắc tai họa. Tuy nhiên, góc nhìn này đã thay đổi hoàn toàn khi làn sóng săn phù thủy bùng nổ vào thế kỷ 15. [1]

Tại vùng Valais thuộc Thụy Sĩ vào năm 1428, một cuộc khủng hoảng pháp lý và tôn giáo đã nổ ra khi chính quyền quy kết các thảm họa, như việc gia súc bị tàn phá hay chết chóc, cho những người bị nghi là phù thủy. Nhiều người trong số đó bị buộc tội có khả năng biến thành sói để hủy hoại đời sống người dân. Hàng trăm người tại Valais đã bị đưa lên giàn thiêu, mở đầu cho giai đoạn biến truyền thuyết người sói thành những cuộc xét xử chính thức trên khắp châu Âu. [1]

Những lời thú tội kỳ quái dưới áp lực tra tấn

Làn sóng xét xử nhanh chóng lan sang Pháp và đạt đỉnh điểm với hàng loạt vụ án rúng động. Năm 1521, ba người đàn ông gồm Michel Verdun, Philibert Montot và Pierre Bourgot bị bắt giữ sau một vụ tấn công được cho là do sói gây ra. Dưới sự tra tấn của các quan tòa dị giáo, họ đã thú nhận việc sử dụng một loại thuốc bôi đặc biệt để hóa thành người sói, đồng thời thừa nhận đã từ bỏ đức tin để đi theo Quỷ dữ. Cả ba sau đó đều nhận bản án thiêu sống. [1]

Một vụ án khác nổi tiếng tại Dole (Pháp) liên quan đến Gilles Garnier, một người sống ẩn dật bị đồn đại là kẻ giết người hàng loạt. Khi bị bắt trong rừng, một nhân chứng tuyên bố nhìn thấy ông có nét giống một con sói. Trước tòa, Garnier khai rằng một bóng ma đã trao cho ông loại thuốc bôi giúp sở hữu sức mạnh của sói và thú nhận đã sát hại bốn trẻ em trước khi bị thi hành án tử hình nhanh chóng. Không phải mọi trường hợp đều kết thúc trên giàn thiêu; Jacques Roulet đã thoát án tử khi tòa công nhận ông bị bệnh tâm thần thay vì là người sói, trong khi Peter Stumpp lại chịu những hình phạt tra tấn công khai vô cùng dã man. [1]

'Chó của Chúa' và những phiên tòa dị biệt ở Livonia

Đến thế kỷ 17, cơn sốt xét xử người sói tiếp tục lan sang vùng Livonia với những lời khai đầy màu sắc kỳ dị. Năm 1651, một thanh niên 18 tuổi tên Hans bị buộc tội sau khi thú nhận đã bị một người đàn ông mặc đồ đen — mà anh ta tin là Ác quỷ — cắn vào người, khiến anh có khả năng hóa sói. Bản án tử hình được đưa ra chỉ dựa trên lời tự thú này. [1]

Trái ngược với Hans, vụ án năm 1692 của ông Theiss vùng Kaltenbrun lại mang một góc nhìn hoàn toàn khác. Ông Theiss công khai tuyên bố mình là một người sói nhưng tự xưng là 'Chó của Chúa'. Ông khai rằng mỗi năm ba lần, ông cùng các phù thủy xuống Địa ngục để chiến đấu với Quỷ dữ nhằm bảo vệ mùa màng và gia súc cho dân làng. Dù được biết đến là một người chữa bệnh bằng phương pháp dân gian, ông vẫn bị tòa án Dòng Luther buộc tội hành nghề phép thuật dân gian, phải chịu hình phạt đánh roi và trục xuất khỏi địa phương. [1]

Giải mã tâm lý và căn nguyên lịch sử

Các nhà nghiên cứu tin rằng có nhiều nguyên nhân kết hợp dẫn đến cơn sốt xét xử người sói kéo dài hàng thế kỷ với hàng trăm nạn nhân bị tử hình. Áp lực tra tấn tàn khốc là yếu tố hàng đầu khiến nhiều người đành nhận những tội danh không có thật. Bên cạnh đó, hiện tượng hoang tưởng tâm thần, việc sử dụng các loại thảo dược có chứa chất gây mê hoặc gây ảo giác trong y học dân gian cũng góp phần tạo ra những cảm giác sai lệch về việc biến hình. [1]

Ở góc độ y khoa, một số giả thuyết cho rằng người mắc hội chứng porphyria (gây nhạy cảm với ánh sáng và rối loạn tâm thần) hoặc chứng rậm lông bẩm sinh (hypertrichosis) có thể đã bị xã hội thời bấy giờ kỳ thị và quy kết là người sói. Sự hiện diện của những kẻ thủ ác có thật trong đời thực kết hợp với bầu không khí sợ hãi bao trùm thời cận đại đã biến truyền thuyết dân gian thành các cuộc khủng hoảng pháp lý tàn khốc. [1]