Bí ẩn Mary Celeste: năm 1872, con tàu trôi giữa biển còn nguyên hàng hóa, nhưng mười người trên tàu biến mất
Khoảng 1 giờ chiều thứ Tư, ngày 4 tháng 12 năm 1872, tàu Dei Gratia tới vị trí 38°20′ Bắc, 17°15′ Tây, khoảng giữa quần đảo Azores và bờ biển Bồ Đào Nha. Đó là giờ trên bờ. Trên tàu, hôm ấy đã là thứ Năm, ngày 5 tháng 12, vì người đi biển thời đó thường tính ngày từ giữa trưa, nên lịch trên tàu có thể đi trước lịch trên bờ một ngày. [1]
Chiều hôm đó, thuyền trưởng Morehouse của Dei Gratia trông thấy một chiếc brigantine, loại tàu buồm hai cột, và ông nhận ra con tàu ấy. Dei Gratia bất ngờ đuổi kịp chiếc brigantine và thấy nó đang trôi dạt. Morehouse lấy làm lạ khi thấy con tàu lắc mũi qua lại, chệch khỏi hướng đi, lúc ngóc lên ngược gió, lúc lại dạt ra. Con tàu đã mất kiểm soát. Vậy mà trên đó không có một tín hiệu cấp cứu nào. [2][3]
Người trên Dei Gratia đứng nhìn suốt hai tiếng đồng hồ, gọi sang nhiều lần mà không ai đáp, rồi xuống một chiếc xuồng nhỏ đi sang và lên được con tàu. Con tàu trôi dạt giữa Đại Tây Dương năm 1872 ấy gần như còn nguyên vẹn, chỉ trừ một điều: trên tàu không còn một ai. [2][3]
Thuyền trưởng kiêng rượu nhận chở một khoang đầy cồn nguyên chất
Con tàu ấy là Mary Celeste, một tàu buôn nhỏ kiểu brigantine, tức loại thuyền buồm hai cột, đóng ở Canada và đăng ký tại New York. Thân tàu dài 33 mét, dung tích 282 tấn đăng ký, một con số đo thể tích bên trong chứ không phải sức nặng của tàu. Ngày 7 tháng 11 năm 1872, Mary Celeste rời cảng ở Staten Island, New York, khoang chất đầy hàng, hướng về Genoa, nước Ý. [1][2][3]
Món hàng dưới boong là 1.701 thùng gỗ đựng cồn ngũ cốc nguyên chất của Mỹ, trị giá khoảng 35.000 đô la, do Meissner Ackermann & Co., một công ty buôn, gửi đi. Số cồn ấy dùng để pha thêm vào rượu vang, nâng độ cồn cho những loại vang Ý rẻ tiền. Người chỉ huy con tàu là thuyền trưởng Benjamin Spooner Briggs, nổi tiếng là người kiêng rượu triệt để và sùng đạo, chăm đọc Kinh Thánh. [2][3]
Briggs không chỉ cầm lái Mary Celeste mà còn là chủ một phần ba con tàu, vì ông nằm trong nhóm nhỏ các nhà đầu tư vừa mua lại nó. Trong danh sách chủ tàu đăng ký, James H. Winchester đứng tên 12 trên 24 phần, Briggs giữ 8 phần, còn Sylvester Goodwin giữ 2 phần. Chuyến đi ấy, Briggs mang theo cả vợ và đứa con gái còn nhỏ, cùng bảy thủy thủ. [2][3]
Ngày 15 tháng 11 năm 1872, Dei Gratia lên đường theo sau Mary Celeste, mang trong khoang 1.735 thùng dầu mỏ. Thuyền trưởng David Morehouse chỉ huy con tàu này, một brigantine tương tự Mary Celeste. Hai con tàu, một chở cồn, một chở dầu, băng qua Đại Tây Dương trên hai hải trình gần như song song. [2][3]
Áo dầu và tẩu thuốc còn nguyên, chỉ chiếc xuồng là biến mất
Thuyền trưởng Morehouse cử một nhóm người sang xem xét con tàu, do Oliver Deveau, thuyền phó của Dei Gratia, cầm đầu. Hai người nhận ra đây là Mary Celeste nhờ cái tên ghi ở đuôi tàu, rồi trèo lên boong và thấy con tàu không còn một bóng người. Mary Celeste trông xộc xệch nhưng vẫn đủ sức đi biển, còn giương một phần buồm, còn chiếc xuồng cứu sinh thì không thấy đâu. Trên tàu không có dấu hiệu rắc rối nào rõ ràng. [1][2][3]
Hàng cồn trong khoang vẫn còn nguyên, đồ đạc riêng của thuyền trưởng và thủy thủ không bị ai đụng tới. Những người trên tàu đi mà bỏ lại cả đôi ủng vải dầu lẫn những chiếc tẩu thuốc của mình. Hai nắp hầm hàng còn lại, nắp hầm trước trên boong mũi và nắp hầm lazarette phía trên một khoang nhỏ ở đuôi tàu, đều đã được tháo ra, cất gọn, để lộ hàng cồn bên dưới. [1][2][3]
Chiếc đồng hồ hàng hải, loại đồng hồ rất chính xác dùng để tính kinh độ trên biển, cũng không còn. Kính lục phân, cuốn sách hàng hải, sổ đăng ký và giấy tờ của tàu cũng biến mất theo. Chiếc đồng hồ và la bàn còn lại trên tàu đều đã hư hỏng, bị phá hủy, còn sợi dây đo tốc độ tàu thì không có sợi nào sẵn sàng để dùng. [2]
Chiếc yawl của Mary Celeste, một chiếc xuồng chèo có thể dựng buồm, vốn được đặt trên nắp hầm hàng chính, đã không còn ở đó. [3]
Thủy thủ Charles Lurd nói lại: «Chúng tôi không thấy chiếc xuồng nào trên tàu», dù anh không nói được lẽ ra tàu phải có bao nhiêu chiếc. [2]
Lan can ở một bên mạn tàu đã được hạ xuống, dấu hiệu nhiều khả năng cho thấy chiếc xuồng được thả xuống nước theo cách thông thường. [3]
Dòng ghi cuối cùng trên tấm bảng đá của tàu cho biết ngày 25 tháng 11 năm 1872, Mary Celeste đã tới đảo St Mary ở quần đảo Azores. Vị trí ghi lại khi ấy nằm ngoài khơi đảo Santa Maria, cách nơi Dei Gratia bắt gặp con tàu gần 400 hải lý, tức khoảng 740 km. [1][2]
Đưa con tàu vô chủ về Gibraltar, đổi lại một phiên tòa đầy nghi ngờ
9 giờ sáng thứ Sáu, ngày 13 tháng 12 năm 1872, những người đứng trên bến cảng Gibraltar trông thấy một con tàu buồm nhỏ có hai cột buồm đang tiến vào vịnh. Trên chặng đưa con tàu về Gibraltar, một trong hai chiếc bơm của tàu đã hỏng, và suốt chặng ấy người ta chỉ dùng chiếc còn lại. [2]
Thứ được đưa vào cảng không hề nhỏ: riêng cước chở lô cồn đã trị giá 3.400 đô la, còn bản thân con tàu trị giá 14.000 đô la. Hàng trên tàu được bảo hiểm ở châu Âu, còn phần thân tàu do các công ty Mỹ đứng ra bảo hiểm. Khi được dỡ ra, lô hàng vẫn còn tốt đến mức người nhận hàng, vốn muốn nhượng lại nó cho bên bảo hiểm, cũng không tìm ra cớ nào để làm vậy. [2]
Ngày 17 tháng 12 năm 1872, phiên tòa xét quyền lợi cứu hộ mở tại Gibraltar dưới sự chủ trì của Sir James Cochrane, chánh án Gibraltar. Thế nhưng Frederick Solly-Flood, tổng chưởng lý phụ trách cuộc điều tra, lại nghi có điều mờ ám và cho điều tra theo đúng hướng ấy. [1][2]
Trước tòa, James Henry Winchester, chủ sở hữu chính của con tàu, khai rằng thuyền trưởng là một sĩ quan can đảm, không đời nào rời bỏ con tàu của mình trừ khi phải giữ lấy mạng sống. Winchester cũng đánh giá Albert Richardson, phó thuyền trưởng và là người chỉ huy thứ hai trên tàu, đủ sức tự mình cầm quyền một con tàu. [2]
Flood còn hứng thêm một đòn nữa từ bản báo cáo mà Horatio Sprague, lãnh sự Mỹ tại Gibraltar, đặt Robert W. Shufeldt, một sĩ quan Hải quân Mỹ, soạn. Không có gì cụ thể để chống đỡ cho mối nghi của mình, ngày 25 tháng 2, Flood miễn cưỡng trả Mary Celeste ra khỏi quyền tài phán của tòa. [1]
Say rượu nổi loạn hay hoảng sợ bỏ tàu: tòa án Gibraltar không tìm ra thủ phạm
Ngày 22 tháng 1 năm 1873, Flood gửi các bản báo cáo về Board of Trade ở London, cơ quan của chính phủ Anh trông coi việc buôn bán, kể cả tàu buôn. Kèm theo là kết luận của riêng ông: thủy thủ đoàn đã mò được vào chỗ rượu, rồi trong cơn say điên loạn giết cả gia đình Briggs cùng các sĩ quan trên tàu. Thế nhưng hồ sơ của tòa ghi rằng Deveau không tìm thấy chút bia hay rượu mạnh nào trên tàu, còn hàng hóa trong khoang thì không hề xê dịch. [1][2]
Tại các phiên xét xử cứu hộ ở Gibraltar sau khi con tàu được đưa về, các quan chức của tòa không chỉ nghĩ tới một cuộc nổi loạn của thủy thủ Mary Celeste. Họ còn cân nhắc khả năng thủy thủ Dei Gratia hoặc kẻ nào khác đã cướp tàu, và cả khả năng có một âm mưu lừa tiền bảo hiểm hay tiền cứu hộ. [1]
Thuyền trưởng Morehouse đưa ra một lời giải thích khác hẳn: theo ông, thủy thủ đoàn đã hoảng loạn bỏ tàu vì tưởng tàu đang chìm. Trên Mary Celeste, nắp hầm mũi và nắp hầm lazarette, khoang chứa đồ nhỏ ở đuôi tàu, đều bị mở, và giữa các boong có rất nhiều nước. Dưới khoang có khoảng 1,1 mét nước, một lượng đáng kể nhưng chưa đến mức đáng lo với một con tàu cỡ ấy. Con tàu vẫn đủ sức đi biển, và ấn tượng chung là thủy thủ đoàn đã rời đi rất vội vã. [1][2]
Người ta còn đưa ra đủ loại giả thuyết khác: hơi cồn bốc lên từ khoang hàng ảnh hưởng tới thủy thủ đoàn, động đất dưới đáy biển, vòi rồng, một con mực khổng lồ tấn công, thậm chí cả bàn tay siêu nhiên. [1]
Sau hơn ba tháng, tòa không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy có hành vi phạm tội. Không giả thuyết nào có bằng chứng thuyết phục, nhưng những mối nghi chưa được gỡ khiến khoản thưởng cứu hộ khá thấp. Khoản thưởng ấy chỉ bằng một phần sáu trong số 46.000 đô la mà con tàu và hàng hóa được bảo hiểm, một mức gợi ý rằng nhà chức trách chưa hoàn toàn tin thủy thủ Dei Gratia vô tội. [1][2]
Bữa ăn dọn sẵn và ấm trà còn sôi chỉ có trong truyện của Conan Doyle
Tháng 1 năm 1884, Arthur Conan Doyle đăng một truyện ngắn dựa trên bí ẩn của con tàu trên Cornhill Magazine, một tạp chí văn chương Anh thời Victoria chuyên in truyện và tiểu luận. Ông không ký tên thật mà dùng một bút danh. Trong truyện, con tàu cũng đổi tên, từ Mary thành Marie Celeste. [1][2][3]
Conan Doyle dựng thêm những chi tiết mà người đọc nhớ mãi: bữa ăn dọn sẵn trên bàn, ấm trà còn sôi trên bếp, và con tàu ung dung tiến vào cảng Gibraltar dù không ai cầm lái. Truyện ngắn ấy biến một câu đố nhỏ của nghề biển thành một trong những huyền thoại nổi tiếng nhất trên biển cả. [2][3]
Nhưng đó là truyện hư cấu, và biên tập viên đã trả Conan Doyle 30 bảng Anh cho nó, một khoản kha khá vào năm 1884. Con tàu ngoài đời mang tên Mary Celeste, dù vẫn thường bị gọi nhầm là Marie Celeste. Mary Celeste cũng không tự tìm đường vào Gibraltar: thủy thủ tàu Dei Gratia đã chia nhau ra hai con tàu và đưa cả hai về cảng an toàn. Trong phần kết luận, vị thẩm phán khen họ rất can đảm khi chia người ra hai tàu bất chấp rủi ro cho cả hai, và rất giỏi nghề khi đưa cả hai con tàu về Gibraltar an toàn. [1][2]
Năm 1913, một bài báo trên tạp chí còn đi xa hơn cả truyện của Conan Doyle. Trong bài, một người tên Fosdyk tự nhận từng trốn lậu trên Mary Celeste và tận mắt thấy cả thủy thủ đoàn rơi xuống biển khi chen nhau bên mạn tàu xem ba người thi bơi. Lời kể của Fosdyk là đồ giả mạo. [3]
Sợi dây buồm chắc nhất tàu kéo lê sau đuôi
Khi Morehouse bắt gặp con tàu, nó chỉ căng rất ít buồm: một cánh buồm đỉnh thấp ở cột trước và hai lá buồm tam giác giương phía trước cột ấy. Sợi dây kéo đỉnh buồm chính, loại dây dùng để kéo góc trên của cánh buồm lớn lên cao, là sợi dây chắc nhất trên tàu, vậy mà nó đã không còn ở chỗ của mình. Nhiều khả năng đó chính là sợi dây người ta tìm thấy quấn chặt vào một cọc chằng dây, phần còn lại kéo lê dưới nước sau đuôi tàu. [3]
Cuối năm 1860, tại xưởng đóng tàu của Joshua Dewis ở làng Spencers Island, bên bờ vịnh Fundy thuộc Nova Scotia, người ta đặt sống tàu, thanh dầm chính chạy dọc đáy, cho chiếc Mary Celeste tương lai. Ngày 18 tháng 5 năm 1861, con tàu hạ thủy với cái tên Amazon, mang đăng ký của Anh. Ngày 10 tháng 6 năm 1861, Amazon được đăng ký tại Parrsboro, thị trấn gần đó. [1]
Năm 1868, con tàu đóng ở Nova Scotia chuyển sang tay chủ người Mỹ, mang đăng ký Mỹ và được đặt một cái tên mới. [1]
Con tàu tới được Genoa, nhưng mười người trên tàu không bao giờ trở lại
Mary Celeste đi tiếp tới Genoa và giao trọn chuyến hàng, không gặp thêm sự cố nào. Tiền cước của chuyến hàng ấy được Atlantic Mutual Insurance Company of New York, một công ty bảo hiểm hàng hải ở New York, nhận bảo hiểm. Trong số các hãng bảo hiểm Mỹ từng nhận rủi ro cho con tàu, đây là hãng trụ lại lâu nhất, cho tới khi đi vào thanh lý năm 2017. [2]
Năm 1885, người thuyền trưởng của tàu khi ấy cố tình đánh đắm nó ngoài khơi bờ biển Haiti, trong một vụ toan lừa tiền bảo hiểm. [1]
Còn Thuyền trưởng Briggs, vợ ông là Sarah, cô con gái hai tuổi Sophia Matilda cùng bảy thủy thủ thì không bao giờ còn được nhìn thấy hay tìm thấy nữa. [2]
Nguồn
- Mary Celeste — Wikipedia (en.wikipedia.org, bách khoa)
- The Mary Celeste Mystery (www.maryceleste.net, bài viết)
- The Mystery of the Mary Celeste - Skeptoid (skeptoid.com, bài viết)
Ảnh minh hoạ: Honore Pellegrin (?), giấy phép Public domain, qua Wikimedia Commons; ảnh được cắt và thêm chữ.
