Năm 1483, hai hoàng tử biến mất trong Tháp London và để lại nghi án kéo dài hơn năm thế kỷ

Vào mùa hè năm 1483, tu sĩ người Italy Dominic Mancini có mặt tại London và ghi lại cảnh tượng hai hoàng tử nhỏ cùng nhau vui chơi trong khuôn viên Tháp London ít lâu sau khi người em Richard đến ở cùng anh. Thế nhưng, khoảnh khắc thanh bình ấy nhanh chóng khép lại khi người chú Richard chiếm lấy ngai vàng. Hai anh em lập tức bị chuyển sâu dần vào bên trong Tháp, xuất hiện ngày càng ít trước mắt người ngoài rồi bặt tăm. Trong những ngày bị giam hãm sau bức tường thành, cậu bé Edward V tìm kiếm sự tha thứ bằng cách xưng tội và sám hối hằng ngày vì tin rằng mình sắp chết. [1]

Đến khoảng tháng 8 năm 1483, hai hoàng tử biến mất hoàn toàn khỏi Tháp London. Từ sau mùa hè năm đó, không ai còn nhìn thấy hai đứa trẻ thêm lần nào nữa. Thế nhưng, ngoài sự biến mất không dấu vết sau cánh cổng thành, hoàn toàn không có bằng chứng trực tiếp nào cho thấy hai hoàng tử đã bị sát hại. [2][1]

Chuyến xe chặn đường tại Stony Stratford

Biến cố bắt đầu từ sự ra đi đột ngột của Vua Edward IV vào ngày 9 tháng 4 năm 1483, chỉ sau khoảng ba tuần lâm bệnh. Vị vua qua đời để lại hai người con trai còn sống duy nhất với Vương hậu Elizabeth Woodville là Edward V mới 12 tuổi và Richard, Công tước York, 9 tuổi. Theo ghi chép trong biên niên sử Croyland Chronicle, trước khi trút hơi thở cuối cùng, Edward IV đã chỉ định người em trai của mình là Công tước Gloucester làm Bảo hộ công. [1]

Khi đoàn tùy tùng của vị vua nhỏ tuổi đang trên đường tiến về London để làm lễ đăng quang, Gloucester đã lập tức xuất hiện chặn đường. Ngày 29 tháng 4 năm 1483, Edward V và người chú ruột gặp nhau tại thị trấn Stony Stratford. Sự yên bình ngắn ngủi chấm dứt ngay sáng hôm sau. Gloucester bất ngờ bắt giữ toàn bộ đoàn tùy tùng của Edward V, trong đó có người cậu ruột Anthony Woodville và người anh cùng mẹ khác cha Sir Richard Grey. Cả hai nhân vật quyền lực của phe ngoại thích lập tức bị giải về giam giữ tại lâu đài Pontefract, trước khi bị chém đầu vào ngày 25 tháng 6. [1]

Sau đòn triệt hạ chớp nhoáng đó, Gloucester trực tiếp nắm quyền trông giữ Edward V. Nhận thấy gia tộc mình đã mất quyền kiểm soát ngai vàng và rơi vào vòng nguy hiểm, góa phụ Elizabeth Woodville lập tức đưa đứa con trai nhỏ Richard cùng các con gái bỏ trốn vào nơi trú ẩn tại Tu viện Westminster. [1]

Không còn ai cản đường, Gloucester đưa Edward V vào Tháp London vào ngày 19 tháng 5 năm 1483. Với dân chúng kinh thành khi ấy, việc đưa ấu chúa vào pháo đài này hoàn toàn danh chính ngôn thuận, bởi đây vốn là nơi các quân vương nước Anh thường lưu lại trước lễ đăng quang. Gần một tháng sau, vào ngày 16 tháng 6, sau một thời gian ẩn náu ở nơi trú ẩn, cậu bé Richard 9 tuổi cũng được đưa vào Tháp để đoàn tụ cùng anh trai. Thế nhưng, khi cả hai đứa trẻ đã nằm gọn sau những bức tường đá kiên cố, Gloucester hạ lệnh hoãn lễ đăng quang của Edward V vô thời hạn. [1]

Lời thuyết giáo tại St Paul và đạo luật phế truất

Ngày 22 tháng 6 năm 1483, tại St Paul's Cross ở London, giáo sĩ Ralph Shaa bước lên bục giảng thuyết trước đám đông kinh thành rằng Gloucester mới là người thừa kế hợp pháp duy nhất của nhà York. Lập luận cho tuyên bố này lập tức được đưa ra: cuộc hôn nhân giữa tiên vương Edward IV và Elizabeth Woodville bị coi là vô hiệu, bởi trước đó nhà vua đã có một giao ước kết hôn ràng buộc với Lady Eleanor Talbot. Dựa trên căn cứ này, Quốc hội tuyên bố cả hai hoàng tử nhỏ đều không hợp pháp, một phán quyết sau đó được ghi nhận chính thức qua đạo luật Titulus Regius vào năm 1484. [1]

Dưới góc nhìn của sử gia Rosemary Horrox, việc viện dẫn tính bất hợp pháp của hai đứa trẻ thực chất là một sự biện minh sau sự việc nhằm mở đường cho Richard bước lên ngai vàng. Tiến trình chuyển giao quyền lực diễn ra chớp nhoáng: triều đại của Richard III chính thức bắt đầu vào ngày 26 tháng 6 năm 1483. Chỉ mười ngày sau đó, vào ngày 6 tháng 7, ông cử hành lễ đăng quang trang trọng để chính thức trở thành quân vương nước Anh. [1][2]

Dù Richard III đã đội vương miện, mối đe dọa từ hai người cháu ruột vẫn luôn hiện hữu sau những bức tường thành Tháp London. Đến cuối tháng 7 năm 1483, một nỗ lực bí mật nhằm giải cứu hai hoàng tử đã nổ ra nhưng nhanh chóng thất bại. Sau biến cố này, khi hai đứa trẻ dần vắng bóng trước mắt các nhân chứng, một giả thuyết phổ biến xuất hiện cho rằng Richard III đã ra lệnh sát hại hai cháu để củng cố vững chắc ngôi báu của mình. Về thời điểm vụ sát hại có thể đã diễn ra, nhà nghiên cứu Alison Weir đề xuất mốc ngày 3 tháng 9 năm 1483. [1]

Những nghi vấn về số phận của hai cậu bé nhanh chóng vượt khỏi eo biển Manche sang lục địa châu Âu. Đến tháng 1 năm 1484, Guillaume de Rochefort đã đem số phận bi kịch của hai hoàng tử ra để cảnh báo các đại biểu tại hội nghị Estates General của Pháp. Thậm chí, những báo cáo sớm đương thời từ Rochefort, Commines, Weinreich và Allertz đều đồng loạt ghi nhận rằng Richard đã giết hại hai người cháu từ trước khi chiếm đoạt ngai vàng. [1]

Bản án ngạt thở của Thomas More

Dù những nghi vấn đã lan sang tận lục địa châu Âu ngay sau biến cố, trước tháng 11 năm 2023, lời kể của Mancini vẫn là tường thuật đương thời duy nhất về quãng thời gian hai hoàng tử ở trong Tháp London được giới nghiên cứu biết tới. Tuy nhiên, bản ghi chép của Mancini từng nằm im lìm suốt nhiều thế kỷ và chỉ được phát hiện vào năm 1934 tại Thư viện thành phố Lille. Trước thời điểm văn bản này xuất hiện, bức tranh về số phận hai đứa trẻ hầu như hoàn toàn định hình qua ngòi bút của Thomas More, khi ông viết tác phẩm *The History of King Richard III* vào khoảng năm 1513. [1]

Khi đặt bút viết tác phẩm, More chủ tâm trình bày một bài học đạo đức hơn là một công trình lịch sử phản ánh sát sự kiện. Trong câu chuyện do More dựng lên, Sir James Tyrrell là người đứng ra tổ chức việc giết hai hoàng tử theo lệnh của Richard. Lời kể này gắn liền với giai thoại rằng trước khi bị xử tử vì tội phản quốc vào năm 1502, Tyrrell đã thú nhận việc sát hại hai cậu bé. [1]

Theo lời kể của More, hai kẻ thừa hành gồm Miles Forrest và John Dighton đã làm hai hoàng tử chết ngạt ngay trên giường ngủ. Sau khi hai đứa trẻ qua đời, thi thể của họ ban đầu được đem chôn cất, nhưng về sau lại bị đào lên và chuyển dời tới một địa điểm bí mật. [1]

Mô tả rùng rợn của More không đơn thuần là chi tiết phóng tác vô căn cứ. Nghiên cứu của Tim Thornton chỉ ra rằng các con trai của Miles Forrest từng cùng sống và làm việc với chính More tại triều đình của vua Henry VIII. Từ mối liên hệ thực tế giữa More và gia đình của người bị chỉ đích danh ra tay sát hại, Thornton cho rằng hiện có cơ sở đáng kể để tin những chi tiết về vụ giết người trong lời kể của More là đáng tin. [5]

Về sau, William Shakespeare đã dùng Holinshed và More làm những nguồn tư liệu chính để sáng tác nên vở kịch *Richard III*. Theo Malcolm Hebron, hình tượng vị quân vương mang chiếc lưng gù và sẵn sàng giết hại trẻ em thực chất đã bắt đầu từ More, trước khi Shakespeare tiếp nhận và đưa lên sân khấu. [1][3]

Công tước Buckingham và những người trở về từ hư vô

Dù ai nấy đều đinh ninh Richard III là kẻ thủ ác, danh sách nghi phạm thực ra còn nhiều người khác. Công tước Buckingham thứ hai Henry Stafford là một nghi phạm nổi bật khác trong vụ mất tích của hai hoàng tử. Khoảng năm 1500, Philippe de Commines ghi lại trong tác phẩm «Memoirs» rằng việc giết hai hoàng tử thực chất là do Công tước Buckingham. Theo nhận định của Maurice Keen, khi Buckingham tham gia cuộc nổi dậy năm 1483, mục tiêu của hành động này đã chuyển sang hướng ủng hộ Henry Tudor. [1]

Những suy đoán thậm chí còn nhắm vào chính phe thắng cuộc cuối cùng trong cuộc chiến giành vương quyền. Henry VII và mẹ ông, bà Lady Margaret Beaufort, cũng xuất hiện trong các giả thuyết về thủ phạm đã trừ khử hai hoàng tử. Dù vậy, các giả thuyết quy trách nhiệm cho những người ngoài Stafford và Richard III thường không nhận được nhiều sự tin tưởng. [1]

Ở một góc nhìn khác, có giả thuyết lại cho rằng một hoặc cả hai hoàng tử thực chất đã thoát khỏi việc bị ám sát. Clements Markham từng đề xuất hai đứa trẻ có thể vẫn còn sống cho tới tháng 7 năm 1484, dựa vào một bản quy định bên trong gia đình của Richard III. Niềm tin về sự sống sót bí mật ấy nhanh chóng thổi bùng lên những cuộc tranh chấp thân phận dưới triều đại mới. Năm 1487, thiếu niên Lambert Simnel ban đầu đứng ra tự nhận mình là Hoàng tử Richard. Về sau, những người khác lại nhận Simnel là Edward Plantagenet, Bá tước Warwick thứ 17, tức anh em họ của hai hoàng tử. [1]

Nghi vấn về việc hậu duệ nhà York còn sống tiếp tục khuấy đảo chính trường khi một người đàn ông tên là Perkin Warbeck xuất hiện. Từ năm 1491 cho đến khi bị bắt vào năm 1497, Warbeck liên tục tự nhận mình chính là Richard, Công tước xứ York, người đã trốn thoát thành công sang vùng Flanders. Lời nhận thân phận của Warbeck thậm chí còn được Margaret, Nữ công tước xứ Burgundy, người vốn là cô ruột của chính Hoàng tử Richard, công khai ủng hộ. [1]

Hai bộ xương dưới chân cầu thang Tháp Trắng

Gần hai thế kỷ sau khi những lời đồn đại về các hoàng tử lưu vong dần lắng xuống, một nhát cuốc tình cờ tại London đã làm sống lại toàn bộ vụ án. Ngày 17 tháng 7 năm 1674, trong lúc sửa chữa Tháp London, các công nhân đào sâu 10 feet, tức 3 mét, dưới chân cầu thang dẫn tới nhà nguyện White Tower và chạm phải một chiếc hộp gỗ. Bên trong chiếc hộp là hai bộ xương người nhỏ nằm im lìm suốt nhiều năm tháng. [1]

Những bộ xương này nhanh chóng được gán cho hai hoàng tử mất tích vì vị trí tìm thấy phần nào trùng khớp với lời kể trước đó của Thomas More. Thế nhưng, có một sự thật cản trở nhận định ấy: chiếc cầu thang phía trên nơi chôn cất chưa từng được xây dựng vào thời Richard III. [1]

Năm 1933, Lawrence Tanner, William Wright và George Northcroft quyết định lấy các di cốt trong bình ra để thực hiện một cuộc giám định y khoa. Khi mở ra kiểm tra, họ thấy một bộ xương lớn hơn bộ còn lại và rất nhiều phần xương đã bị thiếu. Dựa vào việc đo đạc kích thước xương và mức độ phát triển của răng, nhóm chuyên gia năm 1933 kết luận đây là hai đứa trẻ có độ tuổi xấp xỉ tuổi của hai hoàng tử. [1]

Tuy nhiên, cuộc giám định này cũng làm phát lộ những chi tiết rất khó hiểu. Xương của hai đứa trẻ thực chất được chôn lẫn lộn với xương gà cùng xương của nhiều loài động vật khác. Chưa dừng lại ở đó, nằm lẫn giữa các di cốt còn có ba chiếc đinh đã bị rỉ sét rất nặng. [1]

Những dấu hiệu xáo trộn ấy khiến danh tính của hai bộ xương đến nay vẫn chưa từng được chứng minh và còn rất không chắc chắn. Dù khoa học hiện đại đã sở hữu những công cụ phân tích gien tối tân, theo chương trình của đài PBS phát sóng năm 2023, DNA của những bộ xương nằm trong tu viện vẫn chưa từng được xét nghiệm. [1][8]

Tờ biên nhận năm 1487 tại thành phố Lille

Ngày 22 tháng 8 năm 1485, Richard III chết tại Bosworth, chấm dứt triều đại Plantagenet và mở đầu thời Tudor. Hơn năm thế kỷ sau, vào tháng 9 năm 2012, bộ xương được cho là của ông được khai quật tại khu Grey Friars ở Leicester, làm sống lại những tranh luận chưa từng nguội lạnh. Nối tiếp sự kiện ấy, đến năm 2016, Philippa Langley kêu gọi tình nguyện viên tìm bằng chứng về hai hoàng tử trong các kho lưu trữ địa phương. Bà gọi cuộc điều tra là Missing Princes Project. [4][8]

Năm 2023, chương trình PBS đưa bà Langley và Rinder tới Lille xem tài liệu mà nhóm cho là bằng chứng từ năm 1487. Tài liệu được giới thiệu ở Lille là một biên nhận năm 1487 dành cho vua Maximilian. Theo phần giới thiệu tài liệu, Maximilian đặt mua 400 cây giáo dài cho quân tinh nhuệ của mình. Bản dịch được đọc trong chương trình nói lính giáo Đức–Thụy Sĩ được gửi phục vụ cháu của một thái phu nhân, con vua Edward bị đuổi khỏi lãnh địa. [8]

Người trình bày nhấn mạnh tài liệu là biên nhận kế toán, không phải biên niên sử hay lời kể viết về sau. Nhóm dự án diễn giải biên nhận rằng lực lượng chuẩn bị xâm lược Anh năm 1487 phục vụ Edward V. Mùa hè năm 1483, tu sĩ Dominic Mancini từng nhìn thấy hai hoàng tử nhỏ lùi dần vào sâu bên trong Tháp London trước khi bặt vô âm tín. Bốn năm sau ngày biến mất ấy, 400 ngọn giáo dài trong cuốn sổ kế toán ở Lille mở ra một hướng đi khác cho số phận của cậu, khép lại câu chuyện về chiếc gối đè ngạt để nhường chỗ cho những trang tài liệu vẫn đang tiếp tục soi rọi sự thật. [8]

Nguồn

1. Princes in the Tower (Wikipedia) (en.wikipedia.org, bách khoa)
2. Richard III of England (Wikipedia) (en.wikipedia.org, bách khoa)
3. Richard III and the will to power - The British Library (web.archive.org, nguồn gốc)
4. Identification of the remains of King Richard III - PMC (www.ncbi.nlm.nih.gov, nguồn gốc)
5. Richard III's links to 'Princes in the Tower' mystery deepened - University of Huddersfield (www.hud.ac.uk, bài viết)
6. Thomas More (Stanford Encyclopedia of Philosophy) (plato.stanford.edu, bài viết)
7. Richard III, the great villain of English history, is due a makeover | Monarchy | The Guardian (www.theguardian.com, bài viết)
8. The Princes in the Tower | About the Episode | Secrets of the Dead | PBS (www.pbs.org, bài viết)
9. Richard III: Team rebuilds 'most famous spine' - BBC News (www.bbc.com, bài viết)
10. The history of Crosby Place | British History Online (www.british-history.ac.uk, bài viết)

Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh tư liệu; không mô tả khuôn mặt người thật.