Năm 1943, tình báo Anh dùng thi thể mang tài liệu giả để đánh lừa Hitler bảo vệ cuộc đổ bộ Sicily

Ngày 30 tháng 4 năm 1943, ngoài khơi Huelva trên bờ Đại Tây Dương của Tây Ban Nha, tàu ngầm HMS Seraph lặng lẽ tiếp cận vùng nước gần bờ. Đứng trên boong, thuyền trưởng Norman Jewell cất giọng đọc Thánh vịnh 39 trước khi thả một thi thể xuống biển. [1][2]

Dưới sự tác động của thủy triều cùng lực đẩy từ chân vịt tàu ngầm, thi thể bắt đầu trôi dạt vào bờ biển phía nam Tây Ban Nha. Gắn chặt với thi thể là một chiếc cặp chứa các tài liệu bí mật do British Security Service làm giả. Chiếc cặp này được chuẩn bị công phu nhằm khiến phía Đức tin rằng một người mang danh tính Martin đang trên đường chuyển các tài liệu quan trọng tới cho một vị tướng Anh. [1][2]

Nhưng làm sao một chiếc cặp giả gắn trên thi thể trôi dạt có thể qua mắt được cả bộ máy tình báo Đức và khiến Hitler tin vào một hướng đánh hoàn toàn khác? [1][2]

Ý tưởng mồi câu từ bản ghi nhớ Trout

Ý tưởng dùng một thi thể làm mồi nhử bắt nguồn từ những ngày đầu của cuộc chiến. Ngày 29/9/1939, Giám đốc Tình báo Hải quân John Godfrey cho lưu hành bản ghi nhớ Trout. Trong văn bản này, ông so sánh việc đánh lừa quân địch với nghệ thuật câu cá bằng ruồi nhân tạo: người câu phải thả xuống nước thứ mồi giả trông giống hệt con mồi thật mà loài cá đang tìm kiếm. Theo Ben Macintyre, dù văn bản đứng tên Godfrey, bản ghi nhớ mang dấu ấn sâu sắc từ viên trợ lý của ông là Ian Fleming. [1]

Giữa hàng loạt mưu kế được liệt kê trong văn bản, mục số 28 đã đưa ra một đề xuất táo bạo: đặt các giấy tờ đánh lạc hướng lên một thi thể để phía đối phương tự tìm thấy. [1]

Tháng 9/1942, một chiếc máy bay cất cánh từ Anh tới Gibraltar bất ngờ gặp nạn và rơi xuống vùng biển ngoài khơi Cádiz. Toàn bộ những người có mặt trên chuyến bay đều thiệt mạng, trong đó có người chuyển tài liệu tối mật James Hadden Turner cùng một điệp viên Pháp. [1]

Sau thảm kịch, thi thể của Turner trôi dạt vào bãi biển gần Tarifa và được nhà chức trách Tây Ban Nha thu hồi. Khi chính quyền Tây Ban Nha trao trả thi thể Turner cho phía Anh, bức thư tài liệu vẫn còn trên người ông, và các kỹ thuật viên xác định lá thư chưa hề bị cạy mở. [1]

Bản thân ý tưởng trong bản ghi nhớ Trout từng dẫn lại một cuốn sách của Basil Thomson, trong đó nêu phương án dùng thi thể mặc đồ phi công và mang công văn trong túi. Kế hoạch ban đầu ấy hình dung việc thả thi thể xuống bờ biển sao cho giống như chiếc dù của người đó không bung. Đây là một biến thể của thủ đoạn cố tình để đối phương tìm thấy tài liệu giả, mang tên Haversack Ruse, vốn từng được phía Anh cùng các bên khác áp dụng trong cả hai cuộc thế chiến. Với những người lập kế hoạch của tình báo Anh, vụ tai nạn của Turner đã chứng minh một thực tế rõ ràng: một số tài liệu do nhà chức trách Tây Ban Nha thu hồi được trên thực tế đã chuyển sang tay người Đức. [1]

Kế hoạch Mincemeat trước hạn chót Sicily

Một tháng sau vụ việc của Turner, Charles Cholmondeley đề xuất một biến thể riêng từ kế hoạch Trout dưới mật danh Trojan Horse. Vào thời điểm đó, ông đang là một flight lieutenant của Không quân Hoàng gia được biệt phái sang cơ quan an ninh MI5. [1]

Tháng 11 năm 1942, Ủy ban Hai Mươi xem xét rồi bác đề xuất vì nhận định phương án này không khả thi, song họ vẫn nhận thấy ý tưởng có tiềm năng tác chiến. Trước tiềm năng đó, Chủ tịch John Masterman quyết định giao đại diện hải quân Ewen Montagu phối hợp cùng Cholmondeley để phát triển tiếp kế hoạch. [1]

Khi hai người bắt tay vào việc, sức ép từ cục diện chung lập tức đổ dồn lên bàn làm việc. Tại Hội nghị Casablanca diễn ra vào tháng 1 năm 1943, phe Đồng minh chính thức chọn mục tiêu tiếp theo là Sicily, đặt mật danh là Husky và ấn định thời điểm đổ bộ không được muộn hơn tháng 7. Quyết định này khiến các nhà hoạch định hết sức lo ngại, bởi Sicily là một mục tiêu quá hiển nhiên và quá trình tập trung lượng lớn nguồn lực chắc chắn sẽ bị đối phương phát hiện. [1]

Để bảo vệ cuộc đổ bộ, Đồng minh quyết định triển khai Barclay, chiến dịch nghi binh diện rộng nhằm khai thác đúng nỗi lo thường trực của kẻ thù. Adolf Hitler lúc bấy giờ luôn lo sợ bị tấn công ở khu vực Balkan, nơi cung cấp nguồn nguyên liệu sống còn gồm đồng, bauxite, chrome và dầu cho nền công nghiệp chiến tranh Đức. Chiến dịch Barclay ra đời nhằm củng cố mối hoài nghi ấy, khiến người Đức tin Balkan mới là mục tiêu đổ bộ và quyết định chuyển bớt nguồn lực phòng thủ khỏi Sicily. [1]

Trước đó, tình báo Đồng minh từng xác định người Đức đã sao chép sổ tay của viên điệp viên Pháp đi cùng chuyến bay với Turner nhưng bác bỏ nội dung vì cho là thông tin đánh lạc hướng. Ngược lại, một tiền lệ nghi binh bằng thi thể khác từng đem lại kết quả cụ thể: vào tháng 8 năm 1942, trước trận Alam el Halfa, một thi thể được đặt trong xe trinh sát bị nổ giữa bãi mìn đối diện Sư đoàn Khinh binh 90 của Đức. Quân Đức khi ấy đã sử dụng tấm bản đồ tìm thấy trên thi thể đó, khiến xe tăng của họ đi vào vùng cát mềm rồi sa lầy. Để vận hành kế hoạch mới, Montagu đã chọn mật danh Mincemeat từ danh sách tên có sẵn được quản lý tập trung. Đề án dùng thi thể giả làm sĩ quan mang tài liệu mật nhanh chóng được trình lên cấp cao nhất, rồi nhận được sự phê chuẩn từ cả Thủ tướng Winston Churchill lẫn tướng Dwight D. Eisenhower, người đang giữ quyền chỉ huy lực lượng Mỹ tại Địa Trung Hải. [1]

Cuộc chạy đua ba tháng trong nhà xác London

Ngay sau khi kế hoạch được phê duyệt, Montagu tìm đến nhà bệnh lý học Sir Bernard Spilsbury để hỏi cách chọn thi thể sao cho đánh lừa được những người khám nghiệm tử thi tại Tây Ban Nha. Spilsbury giải thích rằng nạn nhân của các vụ rơi máy bay xuống biển thường tử vong vì chấn động sốc hơn là đuối nước, vì vậy phổi của họ không nhất thiết phải chứa đầy nước. [1]

Tuy nhiên, việc tìm kiếm một thi thể trên thực tế lại vấp phải nhiều trở ngại. Bác sĩ điều tra tử thi Bentley Purchase cảnh báo Montagu rằng việc lấy đi một thi thể từ nhà xác gắn liền với những khó khăn lớn về cả mặt thực tiễn lẫn pháp lý. Dù vậy, Purchase vẫn nhận lời hỗ trợ và hứa sẽ tìm một thi thể phù hợp mà không có thân nhân nào đến nhận về chôn cất. [1]

Đến ngày 28 tháng 1 năm 1943, Purchase báo tin ông đã tìm được một thi thể đáp ứng yêu cầu, có lẽ là Glyndwr Michael. Trực tiếp quan sát thi thể suy dinh dưỡng này, Montagu nhận xét người quá cố không có nét nào giống một sĩ quan chiến trường khỏe mạnh. Purchase liền đáp rằng người chết chỉ cần mang dáng dấp của một sĩ quan tham mưu quen làm việc văn phòng, không cần phải giống lính chiến trường. [1]

Phương án này khác với toan tính ban đầu trong đề xuất của Cholmondeley, khi ông từng dự định lấy một thi thể từ bệnh viện London, bơm nước vào phổi và đặt tài liệu vào túi trong. Trách nhiệm xúc tiến công việc lúc này đặt lên vai hai con người có xuất thân rất khác nhau: Cholmondeley làm thư ký Ủy ban Hai Mươi, nhóm tình báo liên cơ quan phụ trách điệp viên hai mang, còn Montagu vốn là một luật sư kiêm King's Counsel tình nguyện phục vụ khi chiến tranh nổ ra. Sau khi nhận bàn giao, thi thể được đưa vào giữ trong tủ lạnh nhà xác ở nhiệt độ 4 °C, bởi mức lạnh sâu hơn sẽ làm thịt đông và để lộ dấu vết sau khi rã đông. Kế hoạch cũng lập tức bước vào một cuộc chạy đua khắt khe với thời gian khi Purchase cảnh báo rằng thi thể bắt buộc phải được đưa vào sử dụng trong vòng ba tháng, trước khi mức độ phân hủy tự nhiên khiến nó không còn hữu dụng. [1]

Dựng nên cuộc đời Thiếu tá Martin

Ngày 4/2/1943, Montagu và Cholmondeley chính thức trình kế hoạch Mincemeat lên Ủy ban Hai Mươi. Cơ quan này đã thông qua kế hoạch, chuyển tiếp hồ sơ lên các nhà chiến lược cấp cao và yêu cầu hai ông tiếp tục tiến hành chuẩn bị. [1]

Nhân vật được hai ông dựng nên là Đại úy, quyền Thiếu tá William Martin thuộc Thủy quân lục chiến Hoàng gia, công tác tại Bộ chỉ huy Tác chiến Phối hợp (Combined Operations Headquarters). Cái họ Martin được lựa chọn vì trong Thủy quân lục chiến Hoàng gia thực tế có vài người mang họ này ở cấp bậc gần tương tự. Việc gán Martin vào lực lượng này giúp mọi truy vấn cùng thông điệp chính thức về cái chết của nhân vật được chuyển thẳng về cơ quan Tình báo Hải quân. Bên cạnh đó, quân phục chiến đấu của Thủy quân lục chiến cũng rất dễ tìm kiếm và có sẵn các kích cỡ tiêu chuẩn. [1]

Từng chi tiết cá nhân nhỏ nhất cũng được sắp đặt nhằm gia tăng tối đa độ đáng tin cho một sĩ quan có vẻ là nạn nhân của tai nạn máy bay. Bộ hồ sơ đời tư của Thiếu tá Martin được lấp đầy bằng thẻ căn cước, thẻ nhận dạng, các lá thư riêng, ảnh vị hôn thê, huy chương St. Christopher, hóa đơn sinh hoạt và vé xem kịch. Theo The Guardian, quá khứ bịa đặt của Martin còn có thêm cả những lá thư tình cùng các cuống vé xem kịch. [2][4]

Cùng với những kỷ vật cá nhân, phần cốt lõi của cái bẫy nằm ở các tài liệu quân sự mang theo người. Những bức thư từ trao đổi giữa hai vị tướng Anh được dàn dựng khéo léo để gợi ý rằng quân Đồng minh chuẩn bị đổ bộ tấn công Hy Lạp cùng đảo Sardinia, còn Sicily chỉ đóng vai trò làm mục tiêu nghi binh. Vị trí tiếp cận cũng được tính toán hướng về vùng biển ngoài khơi Huelva, nơi mạng lưới tình báo Đức được biết là đang có nhân viên hoạt động. [1][2]

Tài liệu giả trên bàn làm việc của Hitler

Sáng hôm sau, một ngư dân Tây Ban Nha phát hiện thi thể trôi dạt vào vùng biển ngoài khơi Punta Umbria,. Đúng vào thời điểm người ngư dân vớt thi thể anh lên thuyền, tại London, Ewen Montagu và Charles Cholmondeley đưa hai thư ký đi xem kịch. Trong buổi đi xem kịch ấy, hai ông vẫn nghiêm trang giả vờ thương tiếc người bạn chết đuối Captain Martin. [1][4]

Sau khi thi thể dạt vào bờ, những giấy tờ mang theo nhanh chóng được tiếp cận. Chính phủ Tây Ban Nha chuyển bản sao các tài liệu cho Abwehr trước khi trao trả lại bản gốc cho phía Anh. [1]

Khi các văn bản được chuyển về London, kết quả khám nghiệm pháp chứng cho thấy tài liệu thực sự đã được đọc. Cùng lúc đó, nguồn tin giải mã Ultra cũng xác nhận quân Đức đã mắc mưu. Hitler tin chắc cuộc tiến công của phe Đồng minh ở Địa Trung Hải sẽ nhằm vào Hy Lạp và Sardinia, còn đòn đánh vào Sicily chỉ là nghi binh. [1][4]

Quân tiếp viện Đức nhanh chóng được chuyển sang Hy Lạp và Sardinia trước và trong cuộc đổ bộ Sicily. [1]

Dù không rõ toàn bộ tác động của chiến dịch Mincemeat, đảo Sicily đã được giải phóng nhanh hơn dự tính ban đầu. Bên cạnh tốc độ tiến quân, tổn thất thực tế của chiến dịch cũng dừng ở mức thấp hơn so với dự đoán. [1]

Người vô gia cư dưới tấm bia Thiếu tá Martin

Glyndwr Michael sinh tại Aberbargoed, thuộc Monmouthshire ở miền nam xứ Wales. Không nhà cửa, không bạn bè, trầm uất và không một đồng dính túi, anh trôi dạt tới London rồi sống vất vưởng trên đường phố. Michael sau đó được tìm thấy trong một nhà kho bỏ hoang gần nhà ga King's Cross, ngộ độc nặng vì nuốt phải thuốc diệt chuột chứa phosphorus. Anh có thể đã tự sát, nhưng cũng có khả năng chỉ vì đói mà ăn phải vỏ bánh mì phết thuốc độc vốn dùng để nhử chuột. Hai ngày sau, Michael qua đời tại Bệnh viện St Pancras ở tuổi 36. Triệu chứng ngộ độc phosphine gây phù phổi và tích tụ rất nhiều dịch trong phổi, tình cờ đáp ứng đúng yêu cầu của cơ quan tình báo về một thi thể trông giống như người chết đuối ngoài biển. [2]

Trong cuốn sách phát hành năm 1953, Ewen Montagu từng kể rằng thi thể là của một thanh niên chết vì viêm phổi và phía tình báo đã được gia đình cho phép sử dụng. Thế nhưng, nhà nghiên cứu Anna Pukas đã bác bỏ cả hai chi tiết này, khẳng định Michael không chết do viêm phổi và nhóm tác chiến cũng chưa từng liên hệ với gia đình anh để xin phép. [2]

Đến năm 1996, nhà sử học nghiệp dư Roger Morgan ở London mới tìm được bằng chứng tại Public Record Office để xác định thi thể mang bí danh Thiếu tá Martin chính là Glyndwr Michael. Commonwealth War Graves Commission sau đó đã chính thức công nhận thi thể mang quân phục Thủy quân Lục chiến Hoàng gia là người vô gia cư xứ Wales này. Người đàn ông từng qua đời trong cô độc và được thả xuống làn nước lạnh ngoài khơi Tây Ban Nha trong tiếng đọc Thánh vịnh năm nào, cuối cùng đã được trả lại tên thật của mình. [2]

Nguồn

1. Operation Mincemeat (Wikipedia) (en.wikipedia.org, bách khoa)
2. William Martin (Royal Marines officer) (Wikipedia) (en.wikipedia.org, bách khoa)
3. Operation Mincemeat : the true spy story that changed the course of World War II : Macintyre, Ben, 1963- : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive (archive.org, nguồn gốc)
4. Operation Mincemeat by Ben Macintyre | History books | The Guardian (www.theguardian.com, bài viết)
5. Operation Mincemeat review – irrepressible wartime musical is a West End triumph | Theatre | The Guardian (www.theguardian.com, bài viết)
6. The Man Who Never Was • by Ewen Montagu (penelope.uchicago.edu, bài viết)
7. Summary/Reviews: The double agents / (web.archive.org, bài viết)
8. Facts as thrilling as the fiction (www.smh.com.au, bài viết)
9. DNB, Katalog der Deutschen Nationalbibliothek (d-nb.info, bài viết)
10. Operation Mincemeat review: a larky fringe hit with surprising depths | The Standard (www.standard.co.uk, bài viết)

Ảnh bìa: minh họa do AI tạo, kèm chữ; không phải ảnh tư liệu, không mô tả khuôn mặt người thật.