Tờ séc 1 USD và hành trình thành hình kiệt tác điện ảnh Shawshank

Năm 1982, tác giả Stephen King xuất bản tập truyện ngắn Different Seasons, trong đó chứa tác phẩm Rita Hayworth and Shawshank Redemption. Khi đạo diễn Frank Darabont muốn chuyển thể câu chuyện này lên màn ảnh rộng, King đã quyết định bán quyền chuyển thể với giá chỉ vỏn vẹn 1 USD. Quyết định mở đầu cho một trong những tác phẩm điện ảnh xuất sắc nhất mọi thời đại lại bắt nguồn từ một chương trình hỗ trợ các nhà làm phim trẻ của chính nhà văn. [1]

Chương trình 1 USD và tờ séc không bao giờ rút tiền

Stephen King áp dụng một chính sách đặc biệt gọi là "dollar baby program", cho phép các nhà làm phim trẻ mua bản quyền chuyển thể truyện ngắn của ông với giá 1 USD để thực hiện các dự án độc lập. Frank Darabont đã tiếp cận và sở hữu bản quyền tác phẩm theo cơ chế này. Sau khi bộ phim hoàn thành và gặt hái thành công, Darabont gửi tặng King một tờ séc trị giá 5.000 USD tiền bản quyền từ doanh thu phim. [1]

Nhà văn nổi tiếng chưa bao giờ mang tờ séc đó đến ngân hàng để đổi lấy tiền mặt. Nhiều năm sau, King đóng khung tờ séc 5.000 USD đó và gửi lại cho Darabont kèm lời nhắn đùa rằng hãy giữ lấy phòng khi cần tiền bảo lãnh. [1]

Những góc nhìn văn học và nỗ lực tinh chỉnh kịch bản

Cốt truyện về một người đàn ông bị kết án tù cho tội ác mà mình không hề gây ra trong tác phẩm của Stephen King có nhiều điểm tương đồng về mặt ý tưởng với câu chuyện ngắn chín trang "God Sees the Truth, But Waits" của nhà văn Leo Tolstoy. [1]

Khi bắt tay vào viết kịch bản, Frank Darabont chỉ mất tám tuần để hoàn thành bản thảo. Một trong những quyết định quan trọng của ông là lược bỏ cụm từ "Rita Hayworth" khỏi nhan đề gốc. Lý do là vì trong quá trình tuyển diễn viên, nhiều đại diện và diễn viên lầm tưởng đây là một bộ phim tiểu sử về nữ minh tinh Rita Hayworth; thậm chí một người quản lý siêu mẫu đã gọi điện cam đoan thân chủ của mình rất hợp với vai Hayworth vốn không hề tồn tại trong kịch bản. [1]

Thử thách lựa chọn dàn diễn viên

Hãng sản xuất Castle Rock Entertainment – công ty do đạo diễn Rob Reiner đồng sáng lập và đặt tên theo thị trấn hư cấu trong tiểu thuyết của King – từng đề nghị mua lại kịch bản với giá 2,5 triệu USD. Rob Reiner muốn tự tay đạo diễn dự án và dự định mời Tom Cruise vào vai Andy Dufresne cùng Harrison Ford vào vai Red. Tuy nhiên, Cruise rút lui khi biết Reiner sẽ không trực tiếp đạo diễn toàn bộ quá trình, còn Darabont quyết giữ quyền tự bấm máy. Nhiều tài tử khác cũng từ chối các vai diễn: Brad Pitt bỏ vai Tommy để tham gia bộ phim Thelma & Louise, còn James Gandolfini chối từ vai Bogs. [1]

Trong nguyên tác, nhân vật Red được mô tả là một người đàn ông da trắng trung niên gốc Ireland. Khi nhà sản xuất Liz Glotzer đề xuất nam diễn viên Morgan Freeman, ông đã lập tức bị thuyết phục bởi kịch bản và nhận lời tham gia. Bức ảnh hồ sơ thời trẻ của Red trong phim không phải là ảnh thời trẻ của Morgan Freeman, mà chính là hình chụp Alfonso Freeman, con trai của ông. Alfonso cũng đảm nhận một vai quần chúng nhỏ trong phân cảnh các tù nhân mới chuyển đến. [1]

Bối cảnh quay phim và những chi tiết hậu trường

Mặc dù bối cảnh câu chuyện nằm ở bang Maine, đoàn làm phim đã chọn Trại cải tạo Bang Ohio ở thành phố Mansfield, bang Ohio để quay các cảnh quay bên ngoài. Sự xuất hiện của đoàn phim đã giúp hoãn kế hoạch phá dỡ công trình này trong một năm. Sau khi đóng máy, phần lớn khu phức hợp bị san phẳng, chỉ giữ lại dãy phòng giam chính và tòa nhà điều hành cho mục đích bảo tồn lịch sử. Các phân cảnh dãy phòng giam bên trong thực chất được dựng hoàn toàn trên một trường quay đặt tại một nhà máy bỏ hoang. Phân cảnh bờ biển tự do ở cuối phim tại Zihuatanejo, Mexico thực tế được ghi hình tại Khu bảo tồn Động vật Hoang dã Quốc gia Sandy Point thuộc đảo St. Croix, Quần đảo Virgin thuộc Mỹ. [1]

Quá trình quay phim ghi nhận nhiều chi tiết hậu trường đặc biệt. Trong cảnh Andy tìm Red ở sân tập để hỏi mua chiếc búa đập đá, Morgan Freeman đã thực hiện động tác tung hứng bóng suốt chín tiếng đồng hồ quay liên tục mà không hề phàn nàn, dù hôm sau ông phải đeo băng gạc hỗ trợ tay. Ngoài ra, trong các cảnh quay cận cảnh đôi tay và đôi chân của nhân vật Andy, người thực hiện chính là đạo diễn Frank Darabont chứ không phải nam diễn viên Tim Robbins. [1]

Hành trình từ thất bại phòng vé đến biểu tượng điện ảnh

Khi phát hành vào tháng 9 năm 1994, bộ phim gặp thất bại lớn về mặt doanh thu phòng vé khi chỉ thu về khoảng 16 triệu USD so với kinh phí sản xuất 28 triệu USD. Dù nhận được nhiều đề cử giải Oscar bao gồm Phim hay nhất, tác phẩm không chiến thắng ở hạng mục nào. Việc được chiếu lại tại rạp sau đó thu về thêm 12 triệu USD. [1]

Sức sống của bộ phim thực sự bùng nổ khi chuyển sang định dạng băng đĩa VHS và đặc biệt là khi truyền hình cáp phát sóng liên tục. Kênh TNT, sau khi mua lại Castle Rock Entertainment, đã phát sóng bộ phim với tần suất cao, giúp tác phẩm tiếp cận đông đảo khán giả toàn cầu và dần trở thành một kiệt tác kinh điển. Sự nổi tiếng của bộ phim cũng mang lại tác động kinh tế rõ rệt cho khu vực Mansfield, Ohio; báo chí ghi nhận riêng trong năm 2013, địa điểm quay phim cũ đã thu hút hơn 18.000 lượt khách du lịch và đóng góp khoảng 3 triệu USD cho kinh tế địa phương. [1]