Ulysses S. Grant: Từ cái tên viết nhầm đến vị tướng xoay chuyển Nội chiến Mỹ

Chữ “S” trong tên Ulysses S. Grant không đại diện cho từ nào. Nó xuất hiện khi nghị sĩ Thomas L. Hamer điền nhầm tên ông trong hồ sơ vào West Point, còn Grant giữ nguyên vì lo việc sửa lại sẽ gây rắc rối. Chi tiết nhỏ ấy mở đầu một cuộc đời khó đoán: người từng không muốn theo nghiệp quân sự, học hành không nổi bật và thất bại trong đời sống dân sự về sau lại trở thành chỉ huy chủ chốt của quân đội Liên bang trong Nội chiến Mỹ. [1]

Grant không vươn lên nhờ một chiến thắng duy nhất. Năng lực của ông hiện rõ qua cách xác định mục tiêu, tiếp tục hành động sau tổn thất và kết nối từng trận đánh với toàn bộ cuộc chiến. Từ Fort Donelson đến Vicksburg rồi Appomattox Court House, sự kiên trì ấy vừa đem lại thành công, vừa khiến ông trở thành nhân vật gây tranh luận lâu dài. [1]

Vì sao thời trẻ của Grant không báo trước tương lai?

Grant sinh năm 1822 với tên Hiram Ulysses Grant. Ông có năng khiếu toán học và cưỡi ngựa nhưng chỉ chuyên tâm vào những môn mình thích. Chính cha ông nhờ người đề cử con trai vào Học viện Quân sự West Point năm 1839. Trên đường tới trường, Grant thậm chí còn mong học viện đóng cửa trước khi mình đến, cho thấy quân ngũ ban đầu không phải lựa chọn mà ông nhiệt tình theo đuổi. [1]

Grant dần thích nghi với West Point, nhưng ông không trở thành học viên xuất sắc toàn diện. Khi tốt nghiệp năm 1843, ông đứng thứ 21 trong lớp 39 người và dự tính làm giáo sư toán thay vì theo binh nghiệp. Thứ hạng ấy không nói trước khả năng chỉ huy sau này. Những điểm mạnh phù hợp với chiến trường, như đọc tình thế, chịu áp lực và giữ mục tiêu, chỉ bộc lộ rõ khi ông phải giải quyết các vấn đề thực tế. [1]

Những năm chật vật đã định hình ông thế nào?

Grant có kinh nghiệm chiến đấu trong Chiến tranh Mỹ - Mexico, nhưng cuộc sống sau đó không thuận lợi. Những nhiệm sở ở Panama và California khiến ông xa gia đình; ông rời quân đội năm 1854 rồi gặp khó khăn khi kiếm sống. Việc làm nông thất bại, gia đình thiếu thốn và có lúc ông phải bán củi. Mãi đến năm 1860, công việc tại cơ sở thuộc da của cha ở Galena, Illinois mới đem lại thu nhập đều đặn. [1]

Các thất bại dân sự không tự động tạo nên tài thao lược, nhưng chúng cho thấy Grant bước vào Nội chiến với trải nghiệm khác một sĩ quan chỉ quen thăng tiến. Khi chiến tranh nổ ra năm 1861, ông trở lại quân đội với kiến thức cũ và nhanh chóng được giao chỉ huy một trung đoàn tình nguyện, thăng cấp chuẩn tướng rồi phụ trách một khu vực ở Missouri. Môi trường chiến tranh làm lộ ra những năng lực khó nhận thấy qua bảng điểm hoặc công việc làm ăn. [1]

Fort Donelson đưa Grant ra toàn quốc ra sao?

Tháng 2 năm 1862, Grant phối hợp với hải quân Liên bang chiếm Fort Henry rồi tiến đến Fort Donelson ở Tennessee. Pháo đài thứ hai được phòng thủ chắc hơn và cuộc giao tranh kéo dài nhiều ngày. Khi chỉ huy miền Nam Simon Bolivar Buckner hỏi điều kiện đầu hàng, Grant chỉ chấp nhận đầu hàng ngay lập tức, không kèm điều kiện. Hơn 12.000 binh sĩ Liên minh miền Nam bị bắt, còn tên tuổi Grant nhanh chóng được biết đến trên toàn quốc. [1]

Donelson cho thấy một đặc điểm sẽ lặp lại trong cách chỉ huy của Grant: giành được một vị trí chưa phải điểm kết thúc, bởi kết quả còn phải được khai thác trước khi đối phương tổ chức lại. Tuy nhiên, bước tiến của ông không hề thẳng tắp. Tại Shiloh vào tháng 4 cùng năm, quân Grant bị tập kích và phải lùi về Pittsburg Landing. Sau khi nhận viện binh, ông phản công vào hôm sau, nhưng thương vong lớn khiến dư luận chỉ trích và cấp trên tạm thời tước quyền chỉ huy của ông. [1]

Điều gì khiến Vicksburg trở thành bước ngoặt?

Vicksburg đặt ra một bài toán lớn hơn việc thắng một trận riêng lẻ. Sau nhiều lần giao tranh và điều quân, lực lượng Liên bang bao vây thành phố trong bảy tuần. Vicksburg đầu hàng ngày 4 tháng 7 năm 1863, giúp Liên bang kiểm soát sông Mississippi và chia đôi lãnh thổ do Liên minh miền Nam nắm giữ. Giá trị của thắng lợi vì thế nằm ở ảnh hưởng đối với vận chuyển, liên lạc và khả năng phối hợp lực lượng của đối phương. [1]

Chiến dịch này thể hiện rõ tư duy của Grant: một địa điểm quan trọng vì vai trò của nó trong toàn bộ mạng lưới chiến tranh, không chỉ vì bản thân pháo đài hay thành phố. Thắng lợi tiếp theo tại Chattanooga mở đường cho quân Liên bang tiến vào Georgia và Tennessee. Đến tháng 3 năm 1864, Tổng thống Abraham Lincoln thăng Grant lên cấp trung tướng và trao quyền chỉ huy toàn bộ lực lượng Liên bang. [1]

Sự bền bỉ của Grant đã kết thúc cuộc chiến thế nào?

Tại Virginia, Grant mở Chiến dịch Overland với những trận đánh dữ dội ở Wilderness, Spotsylvania Court House và Cold Harbor. Điểm khác biệt dễ thấy là sau giao tranh, ông không rút về như nhiều chỉ huy Liên bang trước đó. Grant tiếp tục cơ động và giữ sức ép lên quân của Robert E. Lee. Lối đánh này gây thương vong cao và góp phần tạo nên hình ảnh Grant như một “đồ tể”, đặc biệt trong cách diễn giải của những người cổ súy huyền thoại “Lost Cause” về sau. [1]

Cách nhìn chỉ tập trung vào từng trận sẽ bỏ qua mục tiêu rộng hơn của Grant: làm suy giảm khả năng tiếp tục chiến tranh của đối phương. Ông duy trì sức ép qua các chiến dịch và truy đuổi Lee cho đến khi quân miền Nam bị dồn vào thế không thể tiếp tục. Lee đầu hàng tại Appomattox Court House ngày 9 tháng 4 năm 1865. Giao tranh ở những nơi khác chưa dừng ngay, nhưng cuộc chiến về cơ bản đã được định đoạt. [1]

Vì sao danh tiếng của Grant tiếp tục thay đổi?

Sau chiến tranh, Grant trở thành tổng thống thứ 18 của Hoa Kỳ và phục vụ hai nhiệm kỳ. Chính quyền của ông bị phủ bóng bởi các vụ bê bối, phần nào liên quan đến việc ông quá tin những người xung quanh. Mặt khác, trước khi làm tổng thống, ông từng xung đột với Tổng thống Andrew Johnson về việc thực thi Đạo luật Dân quyền năm 1866 và các biện pháp dành cho người Mỹ gốc Phi vừa thoát khỏi chế độ nô lệ. [1]

Đầu thế kỷ 20, huyền thoại “Lost Cause” góp phần phổ biến chân dung Grant như một tướng lĩnh thô bạo và chính trị gia tham nhũng. Từ thập niên 1950, nhiều sử gia đánh giá lại hiệu quả chỉ huy, lập trường dân quyền và bối cảnh các quyết định của ông. Chữ “S” vô nghĩa trong tên Grant vì thế còn gợi một nghịch lý: tên gọi có thể hình thành do nhầm lẫn, còn danh tiếng lịch sử cũng có thể đổi khác khi hậu thế đặt lại câu hỏi về cùng một con người. [1]