Vì sao Salem treo cổ phù thủy thay vì thiêu sống như truyền thuyết?

Hình ảnh những người bị kết tội phù thủy chịu án tử trên giàn lửa đã trở thành biểu tượng quen thuộc trong văn hóa đại chúng và các câu chuyện Halloween suốt nhiều thế hệ. Tuy nhiên, thực tế tại các phiên tòa xét xử ở Salem vào năm 1692 lại diễn ra theo một cách hoàn toàn khác biệt: không một ai bị thiêu sống trên giàn lửa. Thay vào đó, phần lớn các nạn nhân xấu số trong vụ án lịch sử này đã phải chịu mức án treo cổ tại một mỏm đá có tên Proctor’s Ledge. [1]

Sự khác biệt trong định nghĩa tội danh giữa các hệ thống pháp luật

Sự nhầm lẫn phổ biến về hình thức hành quyết này xuất phát từ việc áp dụng các hệ thống pháp luật hoàn toàn khác nhau tại từng quốc gia châu Âu thời bấy giờ. Tại Anh, hành vi phù thủy được quy định cụ thể là một tội hình sự thế tục thuộc hệ thống luật theo đạo luật ban hành. Đạo luật chống phù thủy năm 1604 quy định rõ hình phạt dành cho kẻ phạm tội là cái chết theo luật hình sự, trong đó dây thừng là công cụ thi hành án tiêu chuẩn duy nhất được áp dụng. [1]

Trong khi đó, tại phần lớn khu vực lục địa châu Âu và Scotland, phù thủy lại không bị truy tố như một tội danh thế tục thông thường mà được nhìn nhận dưới lăng kính dị giáo. Dị giáo được xem là trọng tội chống lại niềm tin tôn giáo và trật tự thần quyền, và theo thông lệ pháp lý thời bấy giờ, những kẻ phạm tội dị giáo thường phải chịu án thiêu hủy thể xác trên giàn lửa để trừ khử tận gốc tội lỗi. [1]

Sự phân định rạch ròi này không bắt nguồn từ mức độ tàn bạo hay sự khác biệt về tâm tính của người dân từng vùng, mà hoàn toàn phụ thuộc vào những chi tiết kỹ thuật pháp lý trong cách mỗi quốc gia phân loại tính chất của hành vi phạm tội. [1]

Thực hư về hình phạt giàn lửa tại Scotland

Dù hình ảnh giàn lửa thường gắn liền với Scotland trong các câu chuyện lịch sử truyền miệng và văn hóa đại chúng, tài liệu từ các cuộc khảo sát học thuật cho thấy thực tế diễn ra phức tạp hơn nhiều. Theo dữ liệu từ khảo sát của Đại học Edinburgh về các vụ xét xử phù thủy tại Scotland, phần lớn các trường hợp có ghi chép phương pháp hành quyết cho thấy tội nhân thực chất bị siết cổ cho đến chết trước khi xác của họ mới bị đem đi thiêu. [1]

Việc thiêu xác trong những vụ việc này chủ yếu đóng vai trò là bước xử lý tống táng cuối cùng theo quy định của hình phạt dị giáo, được áp dụng trên một thể xác đã không còn sự sống từ trước đó, thay vì là hình thức hành hình trực tiếp trên giàn lửa sống như lầm tưởng của nhiều người. [1]

Sự phân biệt tỉ mỉ này là một chi tiết kỹ thuật gần như chỉ tồn tại trong các tài liệu hồ sơ tòa án cổ đại và hiếm khi được phản ánh chính xác trong nhận thức đại chúng hiện đại. [1]

Dấu ấn của nhà vua trong các phán quyết pháp lý

Một minh chứng rõ nét cho thấy hình thức hành quyết phụ thuộc vào hệ thống pháp luật chứ không phải bản chất con người chính là cuộc đời và các quyết định của vua James. Vị quân chủ này từng trực tiếp can thiệp vào các phiên tòa xét xử phù thủy tại North Berwick khi còn trị vì ở Scotland vào thập niên 1590, nơi các tội nhân bị đưa lên giàn lửa theo đúng tập quán pháp lý địa phương. [1]

Tuy nhiên, khi chuyển hướng xuống phía nam để trở thành vua James I của Anh, ông lại đặt bút ký vào đạo luật về phù thủy mới áp dụng hình thức treo cổ theo đúng khuôn mẫu luật pháp hình sự sở tại. [1]

Cùng một vị vua, cùng một tội danh bị quy kết, nhưng hình thức chết lại hoàn toàn khác biệt tùy thuộc vào ranh giới pháp lý mà nhà cai trị đang đặt chân tới. [1]

Hệ thống pháp lý Anh tại thuộc địa Salem

Thuộc địa Massachusetts khi hình thành đã kế thừa toàn bộ khuôn mẫu pháp lý dân sự và hình sự của nước Anh, bao gồm cả các quy trình tố tụng nghiêm ngặt đi kèm. Điều này giải thích vì sao Salem hoàn toàn áp dụng hình thức treo cổ cho các nạn nhân bị kết tội phù thủy, tuân thủ tuyệt đối theo đạo luật hình sự thế tục của Anh quốc thay vì luật dị giáo lục địa. [1]

Việc thừa hưởng nguyên vẹn hệ thống tố tụng này cũng lý giải cho cái chết bi thảm của nhân vật thứ 20 trong vụ án là Giles Corey. Ông không hề bị kết án phù thủy nhưng vẫn chịu mức án cực hình do từ chối đưa ra lời bào chữa trước tòa theo đúng quy định tố tụng cổ của Anh. [1]

Theo ghi chép của các thẩm phán đương thời, ông phải chịu hình phạt đặt các tảng đá nặng đè lên ngực để ép buộc cung cấp lời khai. Cơ chế này tiếp tục minh chứng cho việc Salem vận hành hoàn toàn dựa trên bộ máy pháp lý hình sự xuất phát từ nước Anh. [1]