Vì sao Tender Is the Night từng bị độc giả lạnh nhạt?

F. Scott Fitzgerald từng xem Tender Is the Night là thành tựu lớn nhất của mình. Thế nhưng khi tiểu thuyết xuất hiện, nhiều nhà phê bình thất vọng, công chúng không mặn mà, còn sách bán kém. Nghịch lý này bắt đầu từ một câu hỏi đơn giản: vì sao một tác phẩm được nhà văn đặt nhiều kỳ vọng lại ra đời đúng lúc độc giả không còn muốn trở lại thế giới từng làm nên danh tiếng của ông? [1]

Câu trả lời nằm ở sự lệch pha giữa tác phẩm và thời điểm tiếp nhận. Fitzgerald vẫn viết về bối cảnh, tâm trạng và những vấn đề gắn với Thời đại Jazz, trong khi nhiều độc giả đã nhìn thời kỳ ấy như một điều thuộc về quá khứ. Để hiểu rõ hơn, cần theo dõi con đường đưa ông từ một người viết thường xuyên bị từ chối đến tác giả đặt Tender Is the Night dưới cái bóng quá lớn của The Great Gatsby. [1]

Những thất bại đầu đời đã tạo nên kỳ vọng nào?

Trước khi nổi tiếng, Fitzgerald sống chật vật ở New York, làm công việc viết quảng cáo và gửi truyện ngắn đến các nhà xuất bản. Ông chỉ bán được một truyện sau hơn một trăm lần bị từ chối. Chi tiết này thuộc giai đoạn đầu trong sự nghiệp, không phải quá trình ông gửi Tender Is the Night. Nó cho thấy thành công sau này không đến ngay, đồng thời giúp lý giải vì sao Fitzgerald đặc biệt coi trọng việc được công chúng công nhận. [1]

Năm 1919, ông trở về Saint Paul. Trong lúc làm công việc sửa mui xe, Fitzgerald nhận tin tiểu thuyết đầu tay This Side of Paradise được Scribner's chấp nhận. Sách xuất bản năm 1920, kể về những người Mỹ trẻ trong Thời đại Jazz và nhanh chóng thành công. Cùng năm đó, ông kết hôn với Zelda Sayre. The Beautiful and the Damned xuất hiện năm 1922, rồi The Great Gatsby ra mắt năm 1925. Chuỗi thành công này biến Fitzgerald thành một tên tuổi quen thuộc, nhưng cũng nâng mức kỳ vọng cho tác phẩm kế tiếp. [1]

Vì sao Tender Is the Night mất chín năm để hoàn thành?

Sau The Great Gatsby, Fitzgerald không thể nhanh chóng đưa ra một tiểu thuyết mới. Ông mất chín năm để viết Tender Is the Night. Trong khoảng thời gian đó, sức khỏe tinh thần của Zelda suy giảm nghiêm trọng, còn Fitzgerald mắc chứng nghiện rượu. Những biến cố này khiến đời sống gia đình và quá trình sáng tác trở nên nặng nề, kéo dài hơn dự kiến. [1]

Tuy vậy, Fitzgerald không xem bản thảo là sản phẩm tạm thời sau một thời gian im tiếng. Ông tiếp tục làm việc và giữ niềm tin mạnh mẽ vào giá trị của cuốn sách. Với ông, đây là tác phẩm có khả năng vượt qua thành công trước đó. Vì thế, phản ứng tiêu cực khi sách ra mắt không chỉ là một thất bại thương mại; nó còn chạm trực tiếp vào đánh giá của nhà văn về công trình mà ông đã theo đuổi trong phần lớn một thập niên. [1]

Một tác phẩm có thể bị xem là lỗi thời ngay khi xuất bản?

Khi Tender Is the Night ra mắt, một số nhà phê bình vẫn đánh giá cao tiểu thuyết, nhưng nhiều người phản đối bối cảnh và chủ đề gắn với Thời đại Jazz. Họ cho rằng thế giới ấy đã lỗi thời. Công chúng dường như cũng không còn hứng thú, và sách bán kém. Như vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc tác phẩm có được viết công phu hay không, mà còn ở khoảng cách giữa điều tác giả muốn nói và điều độc giả đương thời muốn đọc. [1]

Có thể hình dung tình huống này bằng một ví dụ đời thường: một bộ phim được làm kỹ về một trào lưu vừa qua đỉnh cao vẫn có thể bị khán giả đón nhận lạnh nhạt, dù chất lượng sản xuất không phải nguyên nhân duy nhất. Cách ví von ấy không chứng minh điều gì về doanh số hay thị hiếu; nó chỉ giúp thấy rằng thời điểm xuất bản có thể ảnh hưởng đến cách một tác phẩm được đọc.

The Great Gatsby đã tạo ra cái bóng lớn đến đâu?

Tender Is the Night xuất hiện sau This Side of Paradise, The Beautiful and the Damned và đặc biệt là The Great Gatsby, tác phẩm đã củng cố danh tiếng của Fitzgerald. Độc giả vì thế không chỉ chờ một câu chuyện mới. Họ còn chờ một tác phẩm tiếp nối hình ảnh nhà văn tiêu biểu cho Thời đại Jazz. Khi tiểu thuyết mới bị xem là lỗi thời, nó đồng thời bị đánh giá trong tương quan với thành công trước đó. [1]

Fitzgerald cũng góp phần làm rõ sự so sánh này khi giới thiệu Tender Is the Night với một người bạn bằng lời nhắn dành cho những ai từng yêu thích The Great Gatsby. Cách giới thiệu ấy cho thấy ông nhìn hai cuốn sách trong cùng một đường dây sáng tác. Nhưng với độc giả, kỳ vọng về một tác phẩm lớn có thể khiến khoảng cách giữa điều được chờ đợi và phản ứng thực tế trở nên rõ rệt hơn. [1]

Vì sao tác phẩm được công nhận về sau?

Tender Is the Night bán kém khi Fitzgerald còn sống. Ông qua đời năm 1940 vì một cơn đau tim, ở tuổi 44, sau những giai đoạn cố gắng cai rượu. Chỉ sau khi ông mất, tác phẩm mới dần nhận được sự công nhận lâu dài và trở thành một tác phẩm kinh điển được công nhận của văn học Mỹ. [1]

Sự thay đổi ấy không có nghĩa phản ứng ban đầu phải bị xem là hoàn toàn sai. Nó cho thấy giá trị của một cuốn sách đôi khi được nhìn rõ hơn khi tách khỏi thị hiếu tại thời điểm xuất bản, danh tiếng của tác giả và những kỳ vọng đi kèm. Tender Is the Night từng bị đọc như tiếng vọng của một thời đã qua; về sau, chính khoảng cách đó giúp tác phẩm được nhìn nhận như một công trình văn học có đời sống dài hơn hoàn cảnh ra đời của nó. [1]