Wilson’s Creek: Vì sao thắng trận vẫn không giữ được Missouri?

Một tuần sau trận Wilson’s Creek, N. Bart Pearce viết bản báo cáo quân sự về cuộc giao chiến ngày 10 tháng 8 năm 1861. Từ lời kể của vị tướng Arkansas này, câu trả lời hiện ra khá rõ: lực lượng liên minh với miền Nam thắng nhờ chiếm ưu thế ở thời điểm quyết định, nhưng họ thiếu đạn, thiếu tổ chức và thiếu một bộ máy chỉ huy thống nhất để biến chiến thắng ấy thành quyền kiểm soát lâu dài. [1]

Trận đánh diễn ra gần Springfield, Missouri, giữa quân Liên bang của Nathaniel Lyon và lực lượng gồm quân Arkansas, Missouri, Louisiana cùng Texas. Báo cáo của Pearce đáng chú ý không chỉ vì mô tả tiếng súng trên Oak Hill, mà còn cho thấy một chiến thắng trên chiến trường có thể nhanh chóng bị giới hạn bởi những vấn đề nằm ngoài khoảnh khắc xung phong. [1]

Một đạo quân đông nhưng chưa sẵn sàng

Ngày 9 tháng 8, lực lượng của Benjamin McCulloch đóng tại Wilson’s Creek, cách Springfield khoảng 16 km về phía nam. Đội hình này có quân Louisiana được huấn luyện và trang bị tốt hơn, một trung đoàn Texas, kỵ binh Arkansas, các đơn vị súng trường Arkansas và lực lượng Vệ binh Bang Missouri dưới quyền Sterling Price. Pearce chỉ huy ba trung đoàn bộ binh Arkansas cùng hai khẩu đội pháo. [1]

Tổng quân số được ước tính khoảng 11.500 người, nhưng Pearce cho biết chỉ khoảng 6.000 đến 7.000 người ở trạng thái có thể thực sự chiến đấu. Hơn một nửa quân Missouri cưỡi ngựa, còn rất ít binh lính trong toàn bộ lực lượng có vũ khí phù hợp. Con số đông vì thế không đồng nghĩa với một đạo quân đồng đều: bên cạnh các đơn vị được tổ chức tương đối tốt là những nhóm đang phải tự xoay xở với súng và đạn. [1]

Vì sao cuộc tấn công ban đêm bị hủy?

McCulloch ban đầu dự định chờ quân Liên bang tiến ra khỏi Springfield. Sau khi nhận được tin báo về vị trí của đối phương, các chỉ huy quyết định hành quân lúc 9 giờ tối để đánh vào thành phố. Kế hoạch ấy đòi hỏi lực lượng lớn phối hợp trong đêm, trong khi nhiều binh sĩ vẫn chưa quen với cách chiến đấu theo mệnh lệnh thống nhất. [1]

Vấn đề cấp thiết nhất là đạn dược. Pearce mô tả cảnh binh sĩ tự đúc đạn, chia nhau hạt nổ và lắp khóa đá vào những khẩu súng cũ. Khi mưa có nguy cơ làm hỏng số đạn ít ỏi, McCulloch hoãn cuộc hành quân. Quyết định này giúp tránh một cuộc tấn công khi lực lượng chưa chuẩn bị, nhưng cũng để mất cơ hội chủ động đánh vào quân Lyon lúc họ còn ở Springfield. Đến sáng, quân liên minh vẫn ở Wilson’s Creek và phải chuyển từ thế tiến công sang đối phó một cuộc tập kích. [1]

Bố trí trên các cao điểm

Rạng sáng ngày 10 tháng 8, một người lính báo cho Pearce rằng quân địch đang tiến đến từ một khe ravine ở sườn phải. Pearce nhanh chóng đưa pháo Woodruff lên một ngọn đồi khống chế con đường tới Springfield, đặt pháo Reid trên một cao điểm khác và bố trí các trung đoàn Arkansas bảo vệ những hướng tiếp cận. Ở các khu vực khác, McCulloch và Price cũng triển khai quân Louisiana, Arkansas và Missouri để chặn các mũi tiến công. [1]

Lyon không chỉ đưa một cánh quân tiến vào khu vực chính. Sigel chỉ huy một cánh khác đánh vào phía sau và bên phải, khi một số đơn vị đối phương còn đang chuẩn bị bữa sáng. Mũi tiến công này tạo bất ngờ nhưng không giữ được lợi thế. Pháo Reid nổ súng sau khi xác định được lá cờ của Sigel, rồi quân Louisiana chiếm được năm khẩu pháo. Sigel phải rút về Springfield, trong khi trận đánh chính ở phía bắc và phía tây Wilson’s Creek vẫn tiếp diễn. [1]

Khoảnh khắc quyết định trên Oak Hill

Thất bại của Sigel không kết thúc trận đánh. Ở khu vực trung tâm, quân Missouri của Price chịu sức ép nặng, bị tổn thất và bắt đầu thiếu đạn. Quân Liên bang dưới quyền Lyon vẫn giữ Oak Hill, đưa pháo Totten lên phía trước và liên tục gây sức ép. Pearce nhận thấy cục diện chưa ngã ngũ: một cánh đã đẩy lui đối phương, nhưng cánh đang chịu trận lại không thể tự mình tiến lên. [1]

Bước ngoặt đến khi McCulloch và các sĩ quan của Price yêu cầu Pearce đưa lực lượng còn tương đối sung sức sang hỗ trợ. Pearce dẫn Trung đoàn Bộ binh Arkansas số 3 và cánh phải của Trung đoàn số 5 vượt qua con suối, tiến lên sườn đồi dưới hỏa lực của hai tuyến quân Liên bang. Sau đó, quân Missouri, Texas, Louisiana và Arkansas cùng tiến. Khoảng 11 giờ 30, tuyến đầu của quân Liên bang rút lui; tuyến thứ hai cũng bị đánh bật. Trong bản báo cáo, Pearce xem đây là thời điểm quyết định của trận đánh. [1]

Thắng trận nhưng không đủ sức truy kích

Quân Liên bang rút về Springfield sau khi Nathaniel Lyon tử trận và Samuel Sturgis tiếp nhận quyền chỉ huy. Tuy nhiên, quân thắng trận cũng đã cạn đạn. Pearce thừa nhận lực lượng của mình còn thiếu kỷ luật và lo ngại quân tiếp viện Liên bang có thể đang tiến đến. Vì vậy, họ không mạo hiểm truy kích đối phương dù nhận thấy một số binh sĩ rút lui và vật tư quân sự có thể đã bị bỏ lại. [1]

Ngày hôm sau, Springfield bị bỏ trống và Price đưa quân Missouri vào chiếm giữ, đồng thời chuyển vật tư cùng thương binh đến đó. Đây là thành quả cụ thể của chiến thắng, nhưng nó cho thấy phạm vi thắng lợi trước mắt: chiếm một vị trí sau trận đánh không giống với việc duy trì một hệ thống kiểm soát rộng và ổn định. Khi lực lượng không còn đạn, thiếu tổ chức và không thể tận dụng cuộc rút lui của đối phương, ưu thế chiến trường nhanh chóng bị giới hạn. [1]

Rạn nứt chính trị nằm sau đội hình

Trường hợp của chính Pearce cho thấy liên minh tại Wilson’s Creek không phải một khối chính trị thống nhất. Ông là tướng dân quân Arkansas, phản đối ly khai nhưng không đồng tình với chính sách của chính phủ Hoa Kỳ về quyền của các bang. Vì phản đối vấn đề chủ quyền bang, ông vẫn liên kết với McCulloch và Price trong trận đánh. [1]

Sau chiến thắng, lực lượng của Pearce được chuyển từ quyền phục vụ bang Arkansas sang phục vụ Liên minh miền Nam. Ông phản đối việc mất quyền chỉ huy nhưng không được chấp thuận; vài tháng sau, ông được điều sang ngành tiếp tế quân sự của Liên minh miền Nam. Chi tiết này giải thích thêm vì sao chiến thắng không tự động tạo ra một bộ máy quân sự bền vững: những người cùng đứng trên một chiến tuyến có thể không cùng mục tiêu chính trị, còn quyền chỉ huy địa phương có thể bị tái sắp xếp ngay sau trận đánh. [1]

Wilson’s Creek vì thế không chỉ là câu chuyện về một đạo quân đánh bại đối thủ mạnh hơn trong một buổi sáng. Qua báo cáo của Pearce, chiến thắng được tạo nên bởi việc tập trung lực lượng đúng lúc, tận dụng sự rối loạn của đối phương và tung quân dự bị vào Oak Hill. Nhưng để giữ Missouri, một lực lượng còn cần đạn dược, tổ chức, khả năng truy kích và sự thống nhất về quyền chỉ huy. Những điều đó không thể được quyết định chỉ bằng một trận thắng. [1]