Những điều khiến ta tò mò.

Tiếng “bíp” của Sputnik đã đổi hướng khoa học Mỹ như thế nào?

Sputnik 1 khiến nước Mỹ vừa kinh ngạc vừa lo sợ, từ đó thúc đẩy NASA, cải cách giáo dục và đưa nhiều người trẻ đến với khoa học, công nghệ.

Scorbut: căn bệnh trên tàu đã làm thay đổi cán cân quyền lực hàng hải

Scorbut từng giết nhiều thủy thủ hơn chiến trận và bão biển. Câu chuyện về vitamin C cho thấy thực phẩm có thể quyết định chiến tranh, thám hiểm và đế quốc.

Khi tên nguyên tố trở thành chiến trường của Chiến tranh Lạnh

Cuộc tranh chấp giữa Berkeley và Dubna cho thấy tên các nguyên tố siêu nặng từng gắn chặt với quyền phát hiện, danh dự khoa học và uy tín quốc gia.

Harold Urey: Nhà hóa học đi từ bom nguyên tử đến nguồn gốc sự sống

Harold Urey từng góp sức cho dự án bom nguyên tử rồi dành phần đời sau để nghiên cứu khí hậu cổ, Trái Đất sơ khai và nguồn gốc sự sống.

Khi ếch Xenopus trở thành “que thử thai” sống

Từ phản ứng đẻ trứng của ếch Xenopus, Lancelot Hogben đã phát triển một xét nghiệm thai nhanh, rẻ và không phải giết động vật.

Thảm họa Hamel: Khi sông băng trả lại dấu tích sau 40 năm

Vụ tai nạn trên Mont Blanc khiến ba người mất tích. Bốn thập kỷ sau, sông băng Bossons đưa hài cốt trở lại, còn Joseph Hamel tiếp tục một đời khoa học đáng chú ý.

Nội chiến Mỹ đã buộc ngành quân y thay đổi như thế nào?

Từ sự hỗn loạn ở Bull Run đến hệ thống cấp cứu, bệnh viện và dược phẩm quy mô lớn, Nội chiến Mỹ đã làm quân y biến đổi sâu sắc.

Chiếc lọ Leyden: Từ cú giật điện đến tiền thân của tụ điện

Chiếc lọ Leyden đã biến điện tĩnh thành dạng có thể tích trữ, tạo nên những màn trình diễn kinh ngạc và mở đường cho pin Volta, tụ điện hiện đại.

Celluloid: Từ chiếc lược giả ngà đến nền móng của điện ảnh

Celluloid từng là vật liệu thay thế rẻ tiền cho ngà voi và mai rùa. Nhờ nhẹ, trong suốt và dễ tạo hình, nó đã mở đường cho phim ảnh.

Vì sao sách khoa học thời Victoria có đầy những nàng tiên và yêu tinh?

Tiên hydro, yêu tinh than đá và kính hiển vi như đũa phép từng giúp trẻ em thời Victoria hình dung hóa học, điện, địa chất và côn trùng.

Khi “Vật lý Đức” muốn biến định luật tự nhiên thành vấn đề dân tộc

Câu chuyện về cách chủ nghĩa dân tộc, thanh trừng và yêu cầu phục vụ nhà nước làm suy yếu vật lý Đức dưới thời Đức Quốc xã.

Vì sao ATP trong neuron giảm dù máu tăng trước giấc ngủ REM?

Thí nghiệm trên chuột cho thấy não tăng lượng máu trước giấc ngủ REM, nhưng ATP trong neuron vẫn giảm vì mức tiêu thụ có thể vượt khả năng bù đắp.

Saccharin: Vị ngọt tình cờ và cuộc tranh luận kéo dài về an toàn

Từ phát hiện tình cờ năm 1878, saccharin đi qua thương mại, kiểm soát thực phẩm và tranh luận về cách áp dụng kết quả thử nghiệm trên động vật.

La Bella Principessa: Khoa học có thể xác định tranh của Leonardo không?

Từ carbon-14 đến ảnh đa phổ, La Bella Principessa cho thấy khoa học giúp thu hẹp xuất xứ một bức tranh nhưng không thể tự xác nhận tác giả.

Guayule ở Manzanar: Nghiên cứu cao su sau hàng rào thời chiến

Khủng hoảng cao su trong Thế chiến II đã đưa cây guayule vào Manzanar, nơi các nhà khoa học người Mỹ gốc Nhật nghiên cứu giữa cảnh giam giữ bất công.

Vì sao vaccine đậu mùa mất hơn nửa thế kỷ để được dùng rộng rãi?

Vaccine đậu mùa xuất hiện từ thập niên 1790, nhưng chỉ phổ biến khi cách lấy vật liệu trực tiếp từ bò giải quyết được bài toán nguồn cung và an toàn.

Los Angeles đã thuyết phục công chúng về vai trò của ô tô trong khói mù ra sao?

Từ giả thuyết quang hóa đến buồng thử ozone, Los Angeles đã biến nguyên nhân vô hình của khói mù thành vấn đề công chúng và chính sách khí thải.

Mildred Cohn: Từ những cánh cửa đóng kín đến nhà hóa học tiên phong

Mildred Cohn vượt qua định kiến giới và tôn giáo để nghiên cứu hóa học tế bào, ATP và mở đường cho nhiều phụ nữ trong khoa học.

Từ huyết thanh chống bạch hầu đến vaccine: Vì sao “phép màu” y học phải nhường chỗ?

Huyết thanh chống bạch hầu từng cứu bệnh nhi trong vài giờ, nhưng khả năng bảo vệ ngắn hạn và sản xuất phức tạp đã mở đường cho vaccine.

Từ “bonanza” đến “mosquito”: tiếng Tây Ban Nha để lại dấu vết gì trong tiếng Anh?

Những từ như bonanza, canyon, cargo và salsa cho thấy tiếng Anh tiếp nhận rồi biến đổi vốn từ Tây Ban Nha qua địa hình, thương mại và đời sống.

Dấu vết 2 tỷ năm tuổi ở Karelia có thật sự phản ánh biến động toàn cầu?

Một tín hiệu carbon trong đá Karelia từng được xem là dấu vết toàn cầu, nhưng khí mắc kẹt trong đá gợi ra lời giải cục bộ từ magma và metan.

Máy tính lượng tử mô phỏng vật chất “xuất hiện” từ năng lượng ra sao?

Thí nghiệm với 13 ion mô phỏng hiện tượng đứt dây liên kết, giúp giải thích vì sao năng lượng tích tụ có thể dẫn tới sự hình thành cặp hạt-phản hạt mới.

Nấm có thể giúp biến đất đá sao Hỏa thành giá thể trồng cây ra sao?

Nấm cộng sinh có thể giúp rễ cây khai thác dinh dưỡng trong regolith sao Hỏa, nhưng tiềm năng ấy vẫn cần được thử nghiệm trực tiếp.

NGC 3314: Khi hai thiên hà chồng lên nhau chỉ vì góc nhìn

NGC 3314 trông như một vụ va chạm, nhưng hai thiên hà cách nhau hàng chục triệu năm ánh sáng. Phối cảnh ấy lại giúp làm lộ bụi vũ trụ.